Dzisiaj jest sobota 24 czerwca 2017, imieniny obchodzą: Jan, Danuta, Janina
POMOC RODZINIE
Innowacyjna Gospodarka
RPO
WFOŚ
EFS
PROW
Zaadoptuj Psa
Gminy partnerskie
Osada łowców fok

Osada łowców fok z epoki kamienia w Rzucewie - Danuta Król.


Od ponad 100 lat Rzucewo jest ważnym miejscem na mapie archeologicznej Pomorza. Stało się tak za sprawą odkrycia osady łowców fok pochodzącej z epoki kamienia (okres III - II tys. p.n.e.). Miejsce to jest obecnie przewodnim stanowiskiem do badań nad osadnictwem, gospodarką i rozwojem kulturowym zamieszkującym terenu nadmorskie w epoce kamienia.


Pierwsi odkrywcy 
W 1894 roku, nauczyciel Meyrowski z Rzucewa w czasie wycieczki szkolnej, w pobliżu brzegu morskiego znalazł fragmenty naczyń glinianych i narzędzia z krzemienia. Zebrane zabytki przekazał do ówczesnego Muzeum Prowncjonalnego w Gdańsku. Już w tym samym roku dyrektor muzeum Hugo Conwentz przeprowadził w tym samym miejscu pierwsze, rozpoznawcze badania wykopaliskowe. Uzyskał wtedy bogaty zbiór naczyń glinianych, drobne narzędzia z krzemienia i kamienia, a także kości zwierzęce. Zwrócił uwagę na bogate zdobnictwo naczyń glinianych, precyzję wykonania narzędzi krzemiennych, a także na duże ilości kości, które zalegały  w tych samych warstwach ziemi, co zabytki. Uwagę H. Conwentza, który był także botanikiem i orędownikiem ochrony przyrody na terenie Gdańska, zwróciły szczątki różnych gatunków fok. Uznał, że mieszkańcy odkrytej osady byli rybakami i łowcami. Wyniki swoich badań opisał w corocznie wydawanych sprawozdaniach muzeum . Trzydzieści lat później, na odkrycia w Rzucewie zwrócił uwagę profesor Józef Kostrzewski. W czasie swoich wycieczek nad morze przeprowadził archeologiczne badania powierzchniowe. Odkrył wtedy w Ostrowie kilkanaście obozowisk ze środkowej epoki kamienia (V - IV tys. p.n.e.) i przeprowadził powierzchniowe badania osady w Rzucewie. Systematyczne badania wykopaliskowe podjął w 1927 roku.
W trzyletnich badaniach brali udział pierwsi studenci archeologii Uniwersytetu Poznańskiego, m.in. późniejszy profesor Konrad Jażdżewski, niestrudzony badacz Gdańska, profesor Zdzisław Rajewski, później kierujący badaniami
w Biskupinie i dyrektor Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie. Wyniki badań wykopaliskowych stały się dla J. K. Kostrzewskiego podstawą do wprowadzenia do literatury archeologicznej terminu kultura rzucewska. Oznacza on zespół zabytków archeologicznych, takich jak: ceramika, wyroby krzemienne i kamienne, charakterystyczną zabudowę osad, typowych dla plemion rybacko-łowieckich żyjących w III i II tysiącleciu p.n.e. nad Zatoką Pucką, Gdańską i Zalewem Kurońskim. Materiały z Rzucewa spotkały się z dużym zainteresowaniem archeologów z krajów nadbałtyckich. Opublikowane w 1939 roku ( praca magisterska ) przez Jana Żurka, weszły do dorobku polskiej archeologii okresu międzywojennego.
W czasie wojny zbiory i dokumentacja z badań Hugo Conwentza i Józefa Kostrzewskiego zostały rozproszone, część zaginęła.
Podejmując w 1984 roku badania wykopaliskowe w Rzucewie musieliśmy przede wszystkim zlokalizować miejsce dawnych prac. Niezwykle pomocne okazały się przedwojenne zdjęcia lotnicze wykopu wykonane w 1929 roku. Okazało się, że teren osady został w 1935 roku zalesiony . Zmieniło się także najbliższe otoczenie osady.


Rzucewo w epoce kamienia 
Osada łowców fok zajmuje dziś teren bezpośrednio przylegający do Zatoki Puckiej, nazywany Cyplem Rzucewskim lub Kruszwicą. Pierwsza osada założona została na stoku kępy, opadającym łagodnie w kierunku zbiornika wodnego ( jeziora lub zalewu ), który istniał na terenie obecnej Zatoki Puckiej. Łagodny stok pozwalał na terasowe rozplanowanie osady, uformowane stopnie miały ok. 5 m szerokości. Na nich stawiano domy słupowe. Przestrzeń między wbitymi w ziemię palami drewnianymi uszczelniano gałęziami. Szerokość domów nie przekraczała 3 metrów,
a długość przystosowana była do wielkości terasy. Paleniska wewnątrz domów były owalne albo prostokątne. Bardzo często wokół nich znajdują się ości i łuski rybie oraz kości zwierzęce. W osadzie wyróżnia się tzw. część mieszkalna. W jej obrębie obrabiano krzemień, bursztyn i kości, kamień zaś w części osady przylegającej bezpośrednio do brzegu jeziora lub zalewu.
Odkryto m.in. pracownię wytwarzania siekier kamiennych - duże głazy kamienne, na powierzchni których szlifowano drobne i średnie kamienie, z których w późniejszych fazach obróbki powstawały siekiery. Rozplanowanie głazów i duże ilości drewna wskazują na prowadzoną w tym miejscu obróbkę łodzi - dłubanek. Jest to jedyne takie miejsce odkryte w obrębie osad z epoki kamienia, nad południowym Morzem Bałtyckim. Wokół głazów rozrzucone są kamienie, wśród których znaleziono pięćdziesiąt siekier w różnych fazach obróbki; niektóre okazy były wielokrotnie naprawiane. Siekiery kamienne właśnie i drobne narzędzia krzemienne były podstawowymi narzędziami pracy i broni. Narzędzia wykonywano z miejscowego krzemienia, zwanego jaskółczym chlebkiem, który do dziś występuje nad brzegiem morza, jako małe owalne otoczaki. Wyrabiano z niego małe drapacze i skrobacze do obróbki skór, drobne siekierki do obróbki bursztynu, po który wyprawiano się na teren dzisiejszych Żuław Wiślanych oraz grociki do strzał łuku. Precyzyjną obróbkę krzemienia widać właśnie na przykładzie grocików. Mają one kształty trójkąta, trapezu, liścia i serca, a na powierzchni widoczne są ślady załuskań. Większe narzędzia wyrabiano z krzemienia pasiastego, który wydobywane był w Krzemionkach Opatowskich,  kopalni w Górach Świętokrzyskich . Krzemień ten przynoszono zapewne w formie dużych siekier. Był to surowiec poszukiwany ze względu na wielkość brył, z których można było uzyskać większe narzędzia, m.in. wióry, służące jako noże. Zdobywanie pożywienia ułatwiało mieszkańcom Rzucewa dogodne położenie osady. W zalewie łowiono duże ilości ryb; zachowane ości i łuski świadczą, że były to szczupaki, dorsze, sandacze, płocie i węgorze. Mieszkańcy Rzucewa wyprawiali się też na dalsze łowy morskie, za fokami. Duże ilości kości tych ssaków wskazują, że stanowiły one podstawę wyżywienia mieszkańców osady. Polowano na foki pospolite, szare, obrączkowane i grenlandzkie, na wyprawy wybierano się zapewne łodziami - dłubankami, zabierając kościane i rogowe harpuny.

Znano też podstawy prymitywnego chowu zwierząt, głównie świń i bydła. Bogaty zbiór naczyń glinianych świadczy, że plemiona okolic Rzucewa znajdowały się w zasięgu kontaktów kulturowych z plemionami obszarów Europy Środkowej i Zachodniej. Wśród tych naczyń znajdują się duże zasobowe do przechowywania zapasów, małe w kształcie rynienki, misy, wazy i amfory. Powierzchnie naczyń są bogato zdobione odciskami sznura, stempelka wyciosanego z drewna, odciskami piórka ptasiego, paznokcia lub zdobione listwami - paskami, karbowanymi odciskami palców, naklejanymi na ścianki naczyń. Motywy zdobnicze naczyń, przede wszystkim amfory i naczynia z paskami - listwami plastycznymi, nawiązują do używanych przez plemiona zamieszkujące tereny Turyngii i północnej Szwajcarii. Puchary, zdobione liniami w kształcie jodełki, nawiązują do pucharów z terenu Skandynawii. W zbiorze naczyń są też charakterystyczne jedynie dla plemion rybacko-łowieckich południowego Bałtyku, przede wszystkim naczynia rynienkowate, pełniące funkcje lampek. Charakterystyczne dla naszej osady są duże naczynia zasobowe, na których w miejscu uszu naklejono tzw. rożki.


Badania wykopaliskowe w Rzucewie są frapujące, gdyż jest to jedna z nielicznych osad kultury rzucewskiej, w której zachowały się ślady pozwalające odtwarzać różne aspekty życia jej mieszkańców: od sposobu zdobywania pożywienia, do " tajemnic " dawnej obróbki krzemienia i obrządku pogrzebowego.

Osada w Rzucewie należy do ważnych obiektów archeologicznych nad Morzem Bałtyckim. Naukowców przyciąga wynikami prowadzonych badań a turystów odwiedzających Ziemię Pucką swym nadmorskim położeniem. Położona jest bowiem na szlaku turystycznym biegnącym wzdłuż Kępy Puckiej. Eksponowane przed bazą ekspedycji archeologicznej w Rzucewie głazy kamienne z pracowni siekier zwracają uwagę wielu wycieczek. Być może w przyszłości podobnie jak osada łowców fok na Wyspach Alandzkich, osada w Rzucewie stanie się jednym z bardziej atrakcyjnych miejsc na terenie gminy.

Kopiowanie materiałów za zgodą OKSiT. Copyright © 2007 OKSiT. Projekt i wykonanie: Seenet.