Dzisiaj jest niedziela 28 maja 2017, imieniny obchodzą: Jaromir, Just, Justyna, Wiktor, Jaromir
POMOC RODZINIE
Innowacyjna Gospodarka
RPO
WFOŚ
EFS
PROW
Zaadoptuj Psa
Gminy partnerskie
Pierwsze kurhany na obszarze strefy nadmorskiej

Pierwsze kurhany na obszarze strefy nadmorskiej - Danuta Król.

Epoka brązu (1500 lat - 650 lat p.n.e.) to okres wielu zmian cywilizacyjnych na terenie strefy nadmorskiej. Na obszar Pomorza docierają pierwsze wyroby z brązu, tworzą się większe, miejscowe ośrodki metalurgiczne.  Zmienia się też charakter obrządku pogrzebowego. Pojawiają się kurhany z grobami ciałopalnymi.

Zwyczaj sypania kurhanów przyjęty został z terenów południowych Europy. Kurhany to najczęściej kamienne lub piaszczysto-kamienne nasypy. Średnica u podstawy sięga od kilku do kilkunastu metrów. Wysokość kurhanów dochodziła do 3 metrów. Na dnie kurhanu znajdował się bruk kamienny, na powierzchni którego składano dary grobowe lub rozsypywano spalone, ludzkie kości. W niektórych kurhanach znajdowały się skrzynie kamienne. Ustawiano je na powierzchni bruku lub wkopywano poniżej w warstwę piasku. Kurhany zawierały średnio od 3 do 4 pochówków. Budowa kurhanów wymagała od grupy wielu zdolności technicznych i organizacyjnych.
Zdobywanie dużej ilości kamienia i jego transport wymagały pracy wielu  osób. Jak obliczono do budowy cmentarzyska o 100 kurhanach zużyto około 1.500 metrów sześciennych budulca. Z dużych nekropoli do naszych czasów przetrwały tylko nieliczne. Do dziś zachowały się przede wszystkim, cmentarzyska położone w lasach. Las bowiem dla wielu obiektów archeologicznych pełni funkcję ochronną.


" Zaginione " kurhany strefy nadmorskiej.
Do często opisywanych kurhanów należy kurhan z początków epoki brązu odkryty w Prusiewie (gmina Krokowa), w XIX wieku. W skład wyposażenia kurhanu wchodziły wyroby z brązu, takie jak: sztylet, naramienniki, bransolety i szpile. Były to pierwsze wyroby z brązu, które wykonane w warsztatach południowej Europy trafiły na Pomorze. Do dziś nie udało się ustalić miejsca położenia dawnego kurhanu.
Wiele kurhanów związanych z kulturą łużycką zostało zniszczonych przez intensywną orkę i wybrane z nich kamieni. Wiedzę o nich czerpiemy z opracowań archiwalnych pochodzących z przełomu XIX i XX wieku. Do takich zaginionych cmentarzysk należą: cmentarzysko w Gniewinie (gmina Gniewino), na którym odkryto 34 kurhany, cmentarzysko we Władysławowie - Cetniewie z kilkunastoma kurhanami. Pojedyńcze kurhany odnotowane zostały w Osiekach (gmina Choczewo), Starzynie (gmina Puck), i Darżlubiu (gmina Puck). Wiele informacji o dawnych kurhanach przetrwało w opowieściach starych mieszkańców wsi, którzy miejsca takie nazywają mogiłkami (np. w Strzelnie gmina Puck).
       
Nowe odkrycia.
W trakcie prac wykopaliskowych, wyprzedzających inwestycje, w okolicy Mieroszyna (gmina Puck) odkryto jeden zachowany kurhan. Był on zlokalizowany na kumulacji wzniesienia, na najwyższym punkcie Kępy Swarzewskiej. Przed badaniami był to niewielki pagórek porośnięty malinami i żarnowcem. W trakcie prac okazało się, że badany kurhan to jeden z największych obiektów w strefie nadmorskiej. U podstawy nasypu kamiennego odsłonięto kamienny wieniec podwójny o średnicy 14 metrów. Był on zbudowany z dużych głazów narzutowych, ściśle do siebie dopasowanych. Nasyp kamienny o wysokości 1,5 metra, składał się z kilku warstw piaszczysto-kamiennych. Kamienie użyte do budowy nasypu to średniej wielkości otoczaki polne. W nasypie kurhanu odkryto dwa groby ciałopalne. Jeden z nich znaleziono w jednej z części kurhanu, bezpośrednio u podstawy nasypu. W skład grobu wchodziła 1 duża popielnica zawierająca przepalone kości. Drugi grób wkopany był w nasyp kurhanu. Zawierał dwa naczynia. Kości rozsypane były wokół naczyń. Odkryte naczynia, jak też formy grobów związane są z plemionami tzw. kultury łużyckiej. Badania wykopaliskowe przeprowadzone wokół kurhanu ujawniły zachowane fragmentarycznie groby popielnicowe.
Odkryto też pod powierzchnią ziemi zachowane fragmentarycznie wieńce kamienne związane z istniejącymi na tym obszarze kurhanami. Na tym rozległym wyniesieniu istniało, w VIII-VII wieku p.n.e., cmentarzysko kurhanowe. W jego skład wchodziło zapewne kilkadziesiąt kurhanów.

Obecność tak dużego cmentarzyska w tym okresie mogą potwierdzić odkrycia licznych skarbów z brązu ( Mieroszyno, Łebcz, Władysławowo, Swarzewo ). W skład takich skarbów wchodziły najczęściej: siekierki, groty oszczepu, miecze, czarki z brązu, rogi do picia, bransolety. Część z odkrytych wyrobów związane jest z lokalną wytwórczością odlewniczą .

Na istnienie dużego skupiska osadniczego na Kępie Swarzewskiej wskazują też osady. Jedna z nich badana w 1994 roku, na terenie Swarzewa dostarczyła szczególnie cennych danych. Dotyczy to przeze wszystkim rozplanowania osady i obiektów mieszkalnych. Odkryto między innymi pozostałości ziemianek i palenisk. Osady lokowane były na łagodnych, południowych, stokach niewielkich wyniesień. Ziemianki i szałasy stanowiące schronienie dla mieszkańców osady lokowano w pobliżu niewielkich cieków wodnych. Zachowane na niektórych osadach fragmenty surowca brązowego mogą wskazywać na lokalne miejsca obróbki brązu.

Do nowych odkryć kurhanów należy też cmentarzysko zlokalizowane w Kopalinie (gmina Choczewo ). W okolicy tej w 1994 roku odkryto trzy skupiska kurhanów.

Zlokalizowano łącznie 11 nasypów kurhanowych. Wielkość obiektów, rodzaj nasypów ( kamienno-ziemne ) oraz nieliczne fragmenty ceramiki wskazują na to, że pochodzą one z późnej epoki brązu. Obiekty w Mieroszynie i Kopalinie należą do nielicznych, zachowanych w strefie nadmorskiej cmentarzysk kurhanowych. Oba cmentarzyska zlokalizowane są około 3 km od linii brzegowej Morza Bałtyckiego i wraz z innymi śladami osadniczymi ( skarpy, osady, cmentarzyska płaskie ) tworzą skupiska osadnicze.


Działania ochronne.             
Obowiązkiem archeologa prowadzącego prace wykopaliskowe na cmentarzyskach kurhanowych, jest po zakończeniu badań zrekonstruowanie przebadanych obiektów. Obiekty takie są bezwzględnie chronione przez odpowiednie zapisy w planach zagospodarowania przestrzennego. Kurhany oprócz innych wartości zabytkowych mogą też stać się atrakcją turystyczną nadmorskich miejscowości.

Na terenie województwa pomorskiego mamy już pozytywne przykłady działalności samorządów lokalnych, które w swej ofercie i promocji turystycznej gmin wykorzystały takie obiekty archeologiczne.

Także cmentarzysko w Kopalinie (położone jest przy drodze na pobliskie jezioro) i w Mieroszynie (kurhan położony  w centrum układu komunikacyjnego budowanego osiedla) odpowiednio oznakowane mogą stać się atrakcją turystyczną dla tych miejscowości.

Kopiowanie materiałów za zgodą OKSiT. Copyright © 2007 OKSiT. Projekt i wykonanie: Seenet.