Dzisiaj jest sobota 23 września 2017, imieniny obchodzą: Tekla, Bogusław, Linus, Liwiusz
POMOC RODZINIE
Innowacyjna Gospodarka
RPO
WFOŚ
EFS
PROW
Zaadoptuj Psa
Gminy partnerskie
Historia odkryć

Historia odkryć archeologicznych na terenie Gminy Puck

Bogata historia odkryć archeologicznych na terenie Ziemi Puckiej znalazła się w wielu opracowaniach archeologicznych, dokumentach, we wspomnieniach wielu mieszkańców puckich wsi a także na kartkach wspomnień archeologów.
Pierwsze wzmianki o grobach pogańskich tzw. cumuli poganorum pochodzą z XIII wieku. Wskazane zostały w dokumencie z 1285 roku, który określał granice wsi Radoszewo i Starzyno. Były to zapewne kurhany, których ślady odnajdujemy w trakcie naszych badań terenowych.

O naczyniach pogrzebowych wydobywanych we wsi Łebcz wspomina, w 1721 roku , Ksiądz Jezuita Gabriel Rzączyński w wydanej, w Sandomierzu, pracy pt. „ Historia naturalis Regni Poloniae ... ”. Pisząc o pochodzeniu naczyń glinianych autor przedstawia odmienne poglądy ówczesnych uczonych. Jeden z tych poglądów nawiązuje do opinii Jana Długosza (1415-1480 r.), który w swej „ Historii Polski ” pisze o odkryciu naczyń nie tworzonych ręką ludzką lecz rosnących w ziemi jako dzieła przyrody. Ksiądz G. Rzączyński zaznacza w swej pracy, że glina nie może przybierać formy naczyń i pochodzą one zapewne od pogan.

Wiek XVIII – to pierwsze próby klasyfikacji i dokładnego opisywania odkryć archeologicznych. Tworzy się pierwsze kolekcje, stanowiące bardzo często zalążki przyszłych muzeów. Zabytki z okolic Pucka trafiają do zbiorów Towarzystwa Przyrodniczego w Gdańsku a później do Muzeum Przyrodniczego w Gdańsku.

Wzrost zainteresowania starożytnościami na Pomorzu widoczny jest w początkach XIX wieku. W tym czasie archeologia staje się nowoczesną dyscypliną naukową. Upowszechnia się wypracowany przez archeologa duńskiego C. J. Thomsena (1836 rok) tzw. system trzech epok, dzielący dzieje ludzkości na epokę kamienia, epokę brązu

i epokę żelaza. W tym okresie na terenie północnej części Pomorza działa dr E. Förstemann. Wyniki swoich prac publikuje w wielu artykułach (min. Neue Preussiche Provinzialblatter 1850-1852). Znane mu są zabytki z przypadkowych odkryć grobów skrzynkowych w Radoszewie.

Istotny wpływ na rozwój archeologii pomorskiej miały badania Gotfryda Ossowskiego z Krakowa. Przybył on na Pomorze, na zaproszenie Towarzystwa Naukowego w Toruniu. W latach 1876-1878 przeprowadził szereg badań wykopaliskowych i inwentaryzacyjnych. Na Ziemi Puckiej interesowały go przede wszystkim miejsca związane z występowaniem popielnic i mogił kamiennych czyli kurhanów. Przeprowadził on badania cmentarzysk z grobami skrzynkowymi w Strzelnie i Swarzewie. Rezultaty swoich badań przedstawił pięknie wydanych, w Krakowie, książkach

„Mapa archeologiczna Prus Zachodnich” (1880 r.) i „Zabytki przedhistoryczne ziem polskich” Seryja I – Prusy Królewskie (1879 r.). Obie prace G. Ossowskiego stanowią pierwszą próbę syntetycznego ujęcia pradziejów Pomorza. Zamieścił też szereg zestawień znanych mu zabytków. Wylicza min. popielnice twarzowe, odkryte w latach 1659-1880, w: SMOLNIE, STARZYNIE i ŁEBCZU.

Na przełomie XIX/XX wieku na terenie Pomorza działają badacze skupieni w Sekcji Antropologicznej Towarzystwa Przyrodniczego w Gdańsku. Do najbardziej aktywnych należał A. Lissauer. W 1887 roku wydał on bogato ilustrowaną pracę o zabytkach Prus Zachodnich i obszarów sąsiednich. Na tablicach, które odpowiadały poszczególnym okresom pradziejowym zamieścił takie zabytki jak topór kamienny z OSŁONINA, urny twarzowe z DARŻLUBIA i ŁEBCZA.

Prowadzona przez ówczesne Muzeum Prowincjonalne działalność terenowa i wydawnicza przyczyniła się do spopularyzowania prahistorii i uratowania szeregu stanowisk archeologicznych. Szczególną rolę w ochronie zabytków odegrali miejscowi nauczyciele. Na podstawie przekazanych przez nich informacji odkryto min. osadę pradziejową w RZUCEWIE, cmentarzysko grobów skrzynkowych w ZDADZIE.

Do prahistoryków działających szczególnie intensywnie na terenie powiatu puckiego należeli: Hugo Conwentz (pierwszy dyrektor Muzeum Prowincjonalnego w Gdańsku) oraz dr Paul Kumm i dr Konrad Lakowitz. W czasie systematycznych badań wykopaliskowych rozpoznali: cmentarzyska grobów kurhanowych w CETNIEWIE (1882 r.), cmentarzyska grobów skrzynkowych w: ŁYŚNIEWIE (1887 r.), ŁEBCZU (1877 r.), LEŚNIEWIE (1898, 1903 r.), BŁĄDZIKOWIE (1904 r.) oraz osady pradziejowe w RZUCEWIE (1894, 1896 r.). Wiele prac ratowniczych przeprowadzono w trakcie budowy linii kolejowej Reda – Puck (1899 r ). Odkryto wtedy, zwłaszcza w okolicy Mrzezina i Połchowa, szereg cmentarzysk grobów skrzynkowych. Wyniki badań i nowych nabytków muzeum gdańskie publikowało w corocznych sprawozdaniach. Pozostają one do dziś – po zaginięciu zbiorów muzeum, jedynym wiarygodnym źródłem dla ustalenia dokładnego położenia dawnej osady lub cmentarzyska.

Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1918 roku, problematyką pradziejów Pomorza zainteresowały się polskie środowiska archeologiczne. Najwcześniej Pomorzem zainteresował się profesor Józef Kostrzewski z Poznania. Do najważniejszych badań profesora należą prace w: Gdyni, Władysławowie i Rzucewie. „Gorące” jeszcze wyniki badań uzupełniły przewodniki turystyczne po Ziemi Puckiej, np. przewodnik Adama Świerkosza. W kurierze warszawskim z dnia 19 sierpnia 1927 roku czytamy: „ ... Cicha Kępa Pucka, na której mieści się Rzucewo, dzięki wykopaliskom profesora Uniwersytetu Poznańskiego, p. Józefa Kostrzewskiego, stała się sławną na całą Polskę, niebawem cały świat archeologiczny zainteresuje się Rzucewem i tzw. kulturą rzucewską – taka bowiem nazwa ustalona, poznańskiego uczonego, znajdzie się niebawem na forum naukowym ... ”.

W zachodniej części powiatu morskiego działał antropolog z Uniwersytetu Poznańskiego prof. Adam Wrzosek. Zabezpieczył i zadokumentował on odkrycia popielnic w: STARZYŃSKIM DWORZE, SULICICACH, KARLIKOWIE i TUPADŁACH. Sprawozdania z badań profesora Wrzoska to nie tylko naukowy opis odkryć ale także wspomnienia o jego pomocnikach jak np. Pana Augustyna Dominika z Krokowej. Jeszcze dziś prowadząc badania terenowe spotykamy się z serdecznością i zrozumieniem wśród mieszkańców okolicznych wsi. Bez pomocy np. Panów Pawła Patoka i Pawła Tockiego ze Strzelna nie odnaleźlibyśmy cmentarzysk kultury pomorskiej. Także dzięki pomocy Pana Józefa Derce z Gnieżdżewa mogliśmy szybko zabezpieczyć cmentarzysko szkieletowe z okresu wpływów rzymskich.

Wiele przypadkowych odkryć i badań archeologicznych ma swoją własną mniej oficjalną a niekiedy zabawną historię. Wracając do okresu międzywojennego należy wspomnieć Profesora Zygmunta Zakrzewskiego z Poznania. Pełnił on funkcję konserwatora zabytków archeologicznych na województwo pomorskie. Przeprowadził on pracę wykopaliskowe w Swarzewie w miejscu odkrycia skarbu z epoki brązu (VI w p.n.e.). W trakcie orki odkryto dwa brązowe miecze i sztabki brązu. Na jego polecenie, w 1928 roku, dr Helena Cichoszewska przeprowadziła prace wykopaliskowe w Poczerninie. Prace prowadzone były na odkrytym, w trakcie ćwiczeń wojskowych, cmentarzysku grobów skrzynkowych.

Istotne dla rozwoju badań archeologicznych na Pomorzu miały prace Prof. Księdza Władysława Łęgi. W książce „Kultura Pomorza we wczesnym średniowieczu na podstawie wykopalisk” (1930 r.), zamieszcza spis grodzisk znanych na terenie Ziemi Puckiej. Wyróżnił wśród nich grodziska: na Oksywiu, Obłużu, Tyłowie, Sławutówku, Małym Starzynie i Sobieńczycach.

Podjęte przez liczne grono archeologów poznawanie bogatych dziejów Ziemi Puckiej przerwane zostało w 1939 roku. Większość pozyskanych zbiorów przechowywana w muzeach w Gdańsku i w Toruniu uległa zniszczeniu lub rozproszeniu.

W latach 60-tych i 70-tych przeprowadzono, w oparciu o zachowane dane archiwalne, badania weryfikacyjne stanowisk. Dotyczyło to przede wszystkim cmentarzysk grobów skrzynkowych w: SWARZEWIE, ŁEBCZU, BŁĄDZIKOWIE i POŁCHOWIE. Pierwsze badania wykopaliskowe przeprowadzono w 1964 roku, na osadzie pradziejowej w Osłoninie. Osadę tę odkryto, poprzez zarejestrowanie w profilu klifowym Kępy Puckiej warstwy kulturowej czyli poziomu użytkowego dawnej osady. Prace te kontynuowano w latach następnych (1966, 1977, 1979-1983).

W 1979 roku Muzeum Archeologiczne w Gdańsku rozpoczęło regularne badania powierzchniowe i wykopaliskowe na terenie gminy Puck. Program ten zakładał:

Rozpoznanie powierzchniowe terenu gminy w ramach Archeologicznego Zdjęcia Polski.

Objęcie badaniami wykopaliskowymi stanowisk zagrożonych lub ważnych dla prahistorii regionu nadbałtyckiego.

Podjęcie współpracy ze specjalistami w zakresie badań nad dawnym środowiskiem przyrodniczym.

Na terenie gminy Puck zostało zarejestrowanych 680 stanowisk archeologicznych i śladów osadnictwa pradziejowego.

Są to obozowiska, osady a także cmentarzyska szkieletowe i ciałopalne. Dzięki współpracy z historykami udało się nam ustalić położenie grodziska wczesnośredniowiecznego w SŁAWUTÓWKU. Najważniejsze stanowiska dla pradziejów gminy i regionu chronione są przez zapisy w Planie Zagospodarowania Gminy Puck. W ostatnich latach udało się nam przeprowadzić ratownicze prace wykopaliskowe na terenach planowanych parcelacji. Odkryto szereg ważnych miejsc pradziejowych. Zaliczamy do nich:

Osadę garncarzy z okresu wczesnego średniowiecza i średniowiecza w Osłoninie.

Osadę pradziejową z VI w p.n.e. w Swarzewie.

Jedyny zachowany kurhan w Mieroszynie datowany na okres epoki brązu.

Cmentarzysko szkieletowe i osadę z okresu wpływów rzymskich ( II-IV w n.e. ) w Gnieżdżewie.

Osadę wczesnośredniowieczną w Rekowie.

Osadę wczesnośredniowieczną w Mieroszynie.

 

Prowadzone badania archeologiczne na terenie gminy potwierdziły rangę badanych stanowisk dla poznania pradziejów regionu i obszarów Morza Bałtyckiego. Wyniki badań są prezentowane na wielu konferencjach naukowych, w przewodnikach i folderach dotyczących osobliwości gminy Puck. Do wspólnych osiągnięć władz samorządowych gminy Puck i archeologów należy międzynarodowa konferencja z okazji 100 – lecia odkrycia osady łowców fok w Rzucewie i publikacje materiałów po konferencyjnych. To właśnie w 1994 roku po raz pierwszy w Rzucewie zaprezentowano nowe materiały do poznania kultury rzucewskiej. Wiele zabytków z badań prezentowanych jest na wystawach np. wystawa o łowiectwie (Gdańsk, Gniew), wystawa o bursztynie wzbogacona naczyniami z Rzucewa i zdjęciami krajobrazów z Osłonina i Rzucewa (Sardynia – Włochy).

Badania prowadzone na terenie gminy Puck pozostały w pamięci wielu archeologów. Wielu z nich ma w pamięci przepiękny nadmorski krajobraz, wiele zabawnych sytuacji a przede wszystkim ludzi z którymi przyszło im się spotkać. Opisał to w swych „ Pamiętnikach ” Profesor Konrad Jeżdżewski współkierujący badaniami w Rzucewie „ ... Kontakty nasze z rybakami z różnych przybrzeżnych wiosek stawały się z biegiem czasu coraz serdeczniejsze. Bywało, że zjawiała się wieczorem przy naszym ognisku obozowym cała załoga łodzi po ukończonym połowie krewetek stanowiących przynętę dla węgorzy. Rozochoceni naszymi wesołymi śpiewami puszczali się Ci ciężcy, zmordowani codzienną pracą rybacy kaszubscy w tany z jakimś przytupywaniem i przysiadami. Aż dziw brał, że owi na ogół tak zamknięci w sobie, wielce ludzie poważni umieli wykrzesać z siebie tyle radości ... ”.

Z kartek „Pamiętnika” profesora czytamy o wzajemnej akceptacji i szacunku dla ich małej ojczyzny. Także w dzisiejszych czasach spotykamy się z życzliwością i zrozumieniem dla prowadzonych badań archeologicznych.

Kopiowanie materiałów za zgodą OKSiT. Copyright © 2007 OKSiT. Projekt i wykonanie: Seenet.